|
Orkide bir çenekli bitkilerin salepgiller (Orchidaceae) ailesinden
olan bitkilere verilen addır.
Orkideler günümüzde, güllerin ve lalelerin yerini alan ?lüks çiçekler?
olarak kabul edilirler. Bu çiçeklerin görkemli taç bölümleri e değerli
kesimleridir. Dayanıksız ve yalnızca sıcak seralarda yetiştirilebilir egzotik
kökenli bitki olmaları değerlerini daha da arttırır. Bununla birlikte, orkideler
ovalık bölgelerden dağlara kadar her yerde yetişirler. Avrupa? da yetişen
türleri çoğunlukla çok güzeldir, ama çok seyrek olarak büyük çiçeklidirler.
Orkideler, bitkibilimcileri güzellikleriyle değil, çok fazla evrim geçirmiş
düzeyleriyle ilgilendirirler. Kuşkusuz, orkideler, yumurtalıkları alt durumlu
olan, örnek olarak süsen bitkisinin alınabileceği zambakgillerden (Liliaceae)
çıkmışlardır. Bununla birlikte, son derece değişmiş olan çiçekleri düzgün değil,
ama yukarıdan aşağıya yada sağdan sola uzanmış olarak ?bir bakışımlı? dırlar ve
taç yapraklarından biri (labellum = dudak) öbürlerinden çok farklı hale
gelmiştir. Aynı zamanda, çiçekteki eşeysel öğeler kuvvetli bir evrimin etkisinde
kalmışlardır. Çiçekte yalnızca iki (yada bir tek) erkekorgan kalmıştır.
Erkekorganların hepsi dişiorganın boyuncuk bölümüyle kaynaşarak çiçeğin
ortasında çok iyi görülen bir çeşit sütun oluştururlar. Bu değişiklikler
çiçekler tarafından özellikle kendine çekilen böceklerle yapılan tozlaşmaya
bağlıdır. Çiçektozu yığınları dişiorganın yüzeyi altına yerleşirler, buda
çiçeğin kendi kendini döllemesini genellikle olanaksız hale getirir. Ama
labellum üstüne konan böcek, bitkinin geliştirdiği yapışkan yüzeyler sayesinde,
bu çiçektozu yığınlarının bitkinin başı üstünde toplanmasını sağlar. Böceğin
başka bir çiçeğe konmasıyla çiçektozları dişiorganın tepecik bölümünün yüzeyine
değerler ve böylece çapraz tozlaşmayı yani bitkilerin birbirini döllemesini
sağlar.
|